هایپر تره بار | کنجد

برای اطلاع از قیمت و سفارش محصول لطفا تماس بگیرید

نام انگیسی: Sesame

نام علمی: Ssamum indicum L.

خانواده: Pedaliaceae

کنجد یک گیاهِ دانه‌روغنی یکساله و گرمسیری است. در برخی منابع کنجد را قدیمی‌ترین گیاه دانه‌روغنی جهان می‌دانند. اولین نشانه‌های کشت کنجد و بهره‌برداری از این محصول باستانی را در تمدن‌های بابل و آشور واقع در هلال حاصلخیزی خاورمیانه کنونی در حدود ۴۰۰۰ سال قبل یافته‌اند. در حال حاضر، چین و هندوستان بزرگ‌ترین تولیدکننده این محصول در جهان هستند. دانه کنجد حدود ۵۰ درصد روغن دارد و از این نظر بر سایر گیاهان دانه‌روغنی تابستانه مانند سویا برتری دارد. علاوه بر روغن، دانه کامل کنجد نیز در طبخ انواع غذاها و نان‌ها به کار می‌رود. همچنین تهیه حلوای صبحانه کنجدی موسوم به حلوای ارده یا حلوای شکری به طور گسترده مورد توجه قرار دارد. بخش عمده محصول تولیدی کنجد در سراسر جهان به مصرف خوراک انسان می‌رسد. علاوه بر مصارف خوراکی، از روغن دانه کنجد برای مصارف دارویی و بهداشتی و نیز تهیه حشره‌کش‌ها استفاده می‌شود.

تولید و سطح زیرکشت

آمار موجود در پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان خواروبار جهانی (فائو) نشان می‌دهد که سطح زیرکشت کنجد در سال ۲۰۰۹ میلادی، حدود ۵/۷ میلیون هکتار در سراسر جهان بوده است. هندوستان با حدود ۹/۱ میلیون هکتار، بیشترین سطح زیرکشت کنجد در بین کشورهای تولیدکننده در سراسر جهان را دارد. کشورهای سودان با ۲/۱ میلیون هکتار و چین با ۶۳/۰ مییلون هکتار نیز به ترتیب بیشترین سطح زیرکشت کنجد را پس از هندوستان دارند.

بر اساس اطلاعات فائو، تولید جهانی کنجد حدود ۵/۳ میلیون تن در سال ۲۰۰۹ برآورد شده است. از این مقدار، بیشترین تولید دانه کنجد به ترتیب در کشورهای چین (۶۱۰ هزار تن)، هندوستان ()۶۰۱ هزار تن)، سودان (۳۱۸ هزار تن) و اوگاندا (۱۷۸ هزار تن) به دست آمده است. آماری از وضعیت تولیدن کنجد در ایران در پایگاه اطلاع‌رسانی فائو ثبت نشده است.

ارزش خوراکی

دانه کنجد به دلیل محتوی فراوان پروتئین و روغن ارزش خوراکی بالایی دارد. دانه کنجد همچنین مقادیر زیادی کربوهیدرات، فیبر، ویتامین و مواد معدنی دارد (جدول ۱).

جدول ۱٫ ترکیبات موجود در دانه کنجد                                                             

ترکیب                                                                                    درصد         

آب                                                                                          ۷-۶

پروتئین                                                                                 ۲۸ – ۲۰

روغن                                                                                   ۵۵ – ۴۸

قند                                                                                     ۱۶ – ۱۴

فیبر                                                                                      ۸ – ۶

مواد معدنی                                                                           ۷ ۵         

دانه کنجد در ارقام مختلف و بسته به شرایط محیطی حدود ۳۵ تا ۶۵ درصد روغن دارد. دانه‌های با رنگ روشن، روغن بیشتر و پروتئین کمتری دارند. در مجموع یک همبستگی منفی بین میزان روغن و پروتئین دانه کنجد وجود دارد. روغن کنجد دوام خوبی دارد و از نظر میزان اسید لینولئیک غنی است. به طور کلی حدود ۸۰ درصد اسیدهای چرب در روغن کنجد از نوع غیراشباع است که عمدتاً شامل اسید اولئیک و اسید لینولئیک است (جدول ۲). روغن کنجد در مقابل اکسیداسیون بسیار مقاوم است. این ویژگی مربوط به فنلی است به‌نام سسامول که از هیدرولیز ماده دیگری به نام سسامولین موجود در روغن دانه به‌دست می‌آید.

جدول ۲٫ ترکیب اسیدهای چرب روغن دانه کنجد                                                

اسید چرب                                                                                درصد            

پالمتیک                                                                                  ۱۰ – ۸

استئاریک                                                                                 ۸ – ۲

اولئیک                                                                                   ۴۸ – ۴۰

لینولئیک                                                                                ۴۵ – ۳۰

آراشیدیک                                                                               ۱- ۳/۰

 

پروتئین دانه کنجد به خاطر داشتن مقادیر بالای متیونین و تریپتوفان بیشترین ارزش خوراکی را در بین گیاهان روغنی دارد. بنابراین، آرد کنجد که در تهیه انواع مواد خوراکی مانند حلوا به کار می‌رود از نظر پروتئین کیفیت مناسبی دارد. با این حال، پروتئین کنجد از نظر اسیدهای آمینه لایسین، ترئونین، ایزولوسین و والین نسبتاً فقیر است.

کنجاله کنجد خوراک باارزشی برای دام‌ها است و در برخی مناطق در غذای انسان نیز استفاده می‌شود. کنجاله‌های نامرغوب به عنوان کود آلی مصرف می‌شوند. کنجاله‌های تهیه‌شده از دانه‌های پوست‌کنده برای استفاده دام‌های تک‌معده‌ای و همچنین انسان مناسب‌ترند. کنجاله پوست‌کنده کنجد ۴۵-۴۰ درصد پروتئین و ۸-۶ درصد فیبر دارد.