هایپر تره بار | کلزا

برای اطلاع از قیمت و سفارش محصول لطفا تماس بگیرید

نام انگلیسی: Rapeseed

نام علمی: Brassica napus L

خانواده: Brassicaceae (Cruciferea)

کلزا مهم‌ترین گیاه دانه‌روغنی زراعی در مناطق معتدل و سردسیری و دومین محصول مهم دانه‌روغنی جهان پس از سویا است. ارقام قدیمی این گیاه به دلیل وجود مواد ضد تغذیه‌ای در روغن و بافت اندام‌های مختلف گیاه هیچ گونه کاربرد خوراکی برای انسان و دام نداشتند. با کاهش میزان اسید اروسیک در روغن دانه و همچنین کاهش چشمگیر ماده ضدتغذیه‌ای گلوکوزینولات در بافت‌های گیاه از طریق کارهای ژنتیکی در دهه ۱۹۷۰ میلادی، مصرفل خوراک انسانی از روغن و مصرف علوفه دام از اندام‌های گیاه و حتی بقایای روغن‌کشی این محصول گسترش فراوانی یافت. ارقامی از کلزا که دارای کمتر از ۲ درصد اسید اروسیک در روغن دانه و نیز کمتر از ۳۰ میکرومول بر گرم گلوکوزینولات در کنجاله هستند را در اصطلاح کنولا (Canola) یا کلزای «دوصفر» می‌گویند. ارقام کنولا یا ارقام دارای مقادیر اندک اسید اروسیک (Low Erucic Acid Rapeseed = LEAR) در مقایسه با ارقام دارای مقادیر اسید اروسیک فراوان (High Erucic Acid Rapeseed = HEAR) جزو ارقام خوراکی کلزا به شمار می‌روند. اصطلاح کنولا اولین بار در سال ۱۹۷۸ پس از انجگام سال‌ها کارهای پژوهشی به عنوان روغن کانادایی، با اسید اندک (Canadian Oil, Low Acid = Canola) که منظور همان اسید اروسیک بود، به کار برده شد.

ویژگی‌های خاص گیاه کلزا و سازگاری آن با شرایط آب و هوایی اکثر نقاط کشور سبب شده است که توسعه کشت این گیاه به عنوان نقطه امیدی جهت تأمین روغن خام مورد نیاز کشور و رهایی از وابستگی به شمار رود، به طوری که در حال حاضر کلزا نقطه ثقل طرح‌های افزایش تولید دانه‌های روغنی محسوب می‌گردد. از جمله ویژگی‌های زراعی این گیاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کلزا دارای دو نوع بهاره و پاییزه است. بنابراین امکان کشت آن در شرایط متفاوت اقلیمی وجود دارد.
  • فصل رشد کلزا با سایر گیاهان دانه‌روغنی معمول از جمله: پنبه، سویا و آفتابگردان متفاوت بوده و در زمانی که ظرفلیت واحدهای روغن‌کشی خالی است این دانه برداشت می‌شود.
  • کشت پاییزه کلزا در تناوب زراعی با غلات بویزه گندم موجب غنا بخشیدن به تناوب‌های زراعی می‌گردد.
  • در کشت پاییزه نیاز به آبیاری اندک است و امکان استفاده از نزولات آسمانی زمستانه و بهاره وجود دارد.
  • کشت کلزای پاییزه به دلیل تولید گل‌های زردرنگ برای زنبور عسل در مواقعی که هیچ گی در منطقه نیست، بسیار جذاب و سبب توسعه زنبورداری می‌شود.
  • تولید مقدار قابل توجهی علوفه می‌تواند در تأمین خوراک دام‌ها در زمان کمبود علوفه در بهار نقش مؤثری داشته باشد.
  • کنجاله حاصل از ارقام اصلاح‌شده کلزا به آسانی جایگزین کنجاله سویا می‌شود و مسایل نگهداری کنجاله نیز با توزیع در طول سال حل می‌شود.

ارزش خوراکی

کلزا یک گیاه دانه‌روغنی با ارزش خوراکی بسیار بالا به شمار می‌رود. میزان روغن دانه کلزا حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد در ارقام مختلف است. روغن کلزا می‌تواند به صورت‌های مختلف در تهیه سالادها، پخت‌وپز و تهیه کره‌های گیاهی مورد استفاده قرار گیرد. به دلیل میزان ا ندک اسیدهای چرب اشباع‌شده، میزان فراوان اسیدهای چرب غیراشباع، تعادل بسیار مناسب اسیدهای چرب امگا۳ و نیز مقدار کافی از ویتامین E، روغن استحصالی از دانه کلزا به عنوان یکی از باکیفیت‌ترین روغن‌های گیاهی در خوراک انسان شناخته می‌شود. همان‌طور که جدول ۱ نشان می‌دهد، روغن دانه کلزا فاقد کلسترول بوده و تنها حدود ۷ درصد اسیدهای چرب در روغن کلزا شاملاسیدهای چرب اشباع است که کمترین میزان در مقایسیه با دیگر دانه‌های روغنی است. محتوی روغن دانه کلزا که معمولاً بر اساس ۵/۸ درصد رطوبت در کل بذر سنجیده می‌شود شامل ۱۰ تا ۱۲ درصد اسید چرب امگا۳ (لینولنیک اسید)، کمتر از ۱/۰ درصد اسید اروسیک، ۵۹ تا ۶۹ درصد اولئیک اسید و ۱۸ تا ۲۲ درصد لینولئیک اسید است.

 

جدول ۱٫ ترکیب شیمیایی در هر ۱۰۰ گرم روغن کلزا                               

کالری                                                                              ۸۸۴

ویتامین E (میلی‌گرم)                                                         ۵/۱۷

اسید چرب اشباع (گرم)                                                       ۴/۷

اسید چرب غیراشباع تک‌گانه (گرم)                                       ۳/۶۳

اسید چرب غیراشباع چندگانه (گرم)                                        ۲۸

کلسترول                                                                            ۰           

دانه کلزا بسته به ارقام مختلف حدود ۲۵ تا ۳۵ گرم پروتئین نیز دارد. در نتیجه پس از طی فرایندهای روغن‌کشی در کارخانه، مواد باقی‌مانده از نظر میزان پروتئین بسیار غنی هستند. این بقایا در اصطلاح کنجاله کلزا (Canola meal) نامیده می‌شوند. با وجودن روغن‌کشی از دانه‌های کلزا، کنجاله باقی‌مانده همچنان حدود ۵/۱ تا ۲ درصد روغن دارد. باید توجه داشت که لازم است میزان اسید اروسیک در روغن موجود در کنجاله نیز کمتر از ۲ درصد باشد. همچنین میزان مناسب گلوکوزینولات در کنجاله کلزا کمتر از ۳۰ میکرومول بر هر گرم است. کنجاله بذر کلزا حداقل باید ۳۵ درصد پروتئین داشته باشد و فیبر خام آن نیز نباید از ۱۲ درص بیشتر باشد (جدول ۲).

جدول ۲٫ ترکیب غذایی کنجاله کلزا                                                    

ماده خشک (درصد)                                                           ۸۹

پروتئین خام (درصد)                                                        ۵/۳۶

چربی (درصد)                                                                 ۵/۳

کلسیم (درصد)                                                             ۶۸/۰

فسفر (درصد)                                                                ۲/۱

پتاسیم (درصد)                                                              ۳/۱

منیزیم (درصد)                                                              ۶۴/۰

فیبر نامحلول در شوینده اسیدی (ADF) (درصد)                      ۲۰

فیبر نامحلول در شوینده خنثی (NDF) (درصد)                        ۲۵

قابلیت هضم (درصد)                                                         ۶۶         

 

اسیدهای آمینه موجود در کنجاله تا اندازه زیادی به کنجاله سویا شباهت دارد و از نظر اسید آمینه لایسین کمبود دارد. در عوض مشاهده می‌شود که بقیه اسیدهای آمینه ضروری به ویژه اسیدهای آمینه گوگرددار مانند اسیدهای آمینه متیونین و سیستئین به وفور در کنجاله کلزا وجود دارد. همچنین مواد معدنی موجود در کنجاله کلزا به ویژه سلنیوم در مقایسه با کنجاله سویا در مقادیر بیشتری وجودژ دارد و از این نظر باعث برتری کنجاله کلزا می‌گردد. با ویژگی‌های یادشده می‌توان گفت که کنجاله بذر کلزا می‌تواند به خوبی در جیره غذایی دام مورد استفاده قرار گیرد.